Een nieuwe knie prothese

De totale, de halve en de patello-femorale ( knieschijf ) knieprothese

Inleiding

Dankzij de kunstknie (totale knieprothese, knie arthroplastiek, knie implantaat, een nieuwe knie ) hebben honderdduizenden mensen over de gehele wereld een beter en actiever leven gekregen en kunnen zij weer actief aan sociale activiteiten en arbeid deelnemen. Ongeveer 75 tot 80 % van de patiënten met een totale knie prothese zal 2 jaar na de operatie de pijn kwijt zijn en een verbeterde beweeglijkheid van de knie ervaren, ongeveer 80% is tevreden tot zeer tevreden over het resultaat. Ook het verhaal van de knieprothese is inmiddels een orthopedisch succesverhaal. De kunstheup wordt weliswaar beschouwd als een van de meest, zo niet de meest succesvolle operatie van de laatste 40 jaar, echter de totale knieprothese heeft een inhaalslag gemaakt en benadert inmiddels bijna het succes van de kunstheup. Wereldwijd worden dan ook al meer knieprotheses dan heupprotheses geïmplanteerd, maar dat is nog niet zo in Nederland. Door orthopedisch chirurgen worden dan ook dagelijks over de gehele wereld vele knieprotheses ingebracht ter vervanging van een pijnlijk invaliderend versleten kniegewricht. De orthopedisch chirurgen van de Bergman Clinics in Naarden hebben allen meer dan 10 jaar ervaring en behoren tot de besten in hun vakgebied. De knie chirurgen van de Bergman Clinics in Naarden hebben elk in de loop der jaren reeds een zeer groot aantal knieprothesen ingebracht en daardoor is er ook veel ervaring ontstaan met bijzondere gevallen, zoals bijvoorbeeld patiënten met een zeer forse standafwijking van de versleten knie (fors O-been of X-been). 
 

  1. Normale as
  2. O-benen
  3. X-benen

Wat mag u van ons team verwachten?

Het ondergaan van een totale knieoperatie is een kwestie van vertrouwen. De kans dat de operatie niet of niet volledig slaagt, zou zo klein mogelijk moeten zijn. Daarom moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Als patiënt mag u verwachten dat u geopereerd wordt door een ervaren team. Ook mag u verwachten dat u die prothese krijgt waarover goede resultaten vermeld worden in de wetenschappelijke pers en de operateurs zelf ook een goede ervaring mee hebben. In de Bergman Clinics Naarden staat voor u als patiënt een team van ervaren orthopedisch chirurgen, anesthesisten, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, ok-personeel ter beschikking, met de modernste operatiekamers van deze tijd, gebruik makend van geoptimaliseerde operatietechnieken en de beste prothese materialen. Wij hebben een uitgebreid scala van maten en materialen van kunstknieën samengesteld zodat altijd, voor elke individuele patiënt, de meest optimale keuze gemaakt kan worden. Bij elke patiënt met klachten van een versleten knie zal worden bekeken welke operatieve kniebehandeling voor die patiënt het beste is: een totale knieprothese, een "halve knieprothese", een "patello femorale knieprothese" of toch een standcorrectie van de knie. Veel factoren spelen hierbij een rol: o.a. leeftijd, gewicht, conditie, mate van gezondheid, botkwaliteit, soort werk, sportbeoefening, hobby's etcetera.

Kwaliteitscontrole en registratie LROI

Het is van belang voor u als patiënt te weten dat in de Bergman Clinics een permanente kwaliteitscontrole op de resultaten van de operatie geschiedt door regelmatige controles en naonderzoek, het bijhouden van een implantatenregistratie en een complicatieregistratie. Deze laatste twee gegevens zijn transparant, anoniem vastgelegd in een registernetwerk en beschikbaar voor directie en verzekeraars. Wij zijn verplicht om uw operatiegegevens te registreren in de Landelijke Registratie Orthopedische Implantaten. De Nederlandse orthopedie en de overheid willen namelijk graag de kwaliteit van de prothesen en van de orthopedische zorg kunnen volgen, beoordelen en verbeteren. Indien u hier bezwaar tegen heeft kunt u dit kenbaar maken aan uw behandelend specialist.

Evaluatie knieoperaties

Het voor een patiënt interessant te weten dat het orthopedisch chirurgisch team van de Bergman Clinics regelmatig (internationale) conferenties bezoekt over de behandeling en resultaten van de heup- en knieoperaties, dat de eigen resultaten besproken worden tijdens wetenschappelijke vergaderingen en dat er publicaties verschijnen over onze resultaten in de vakliteratuur en de algemene pers. Een lijst van voordrachten en publicaties is op het web beschikbaar. De patiënt mag verwachten dat niet alleen het operatieteam, maar ook het gehele team van artsen, anesthesiologen, operatie-assistenten, verpleegkundigen en fysiotherapeuten zal werken volgens moderne professionele standaarden. Een goede werksfeer, een prettige omgeving en een goede samenwerking tussen al deze medewerkers zal de kans dat de patiënt die een kunstknieoperatie in de Bergman Clinics zal ondergaan, tevreden wordt, zo groot mogelijk maken.

Het versleten kniegewricht

Het kniegewricht is een scharniergewricht. Het bestaat uit twee botdelen: het scheenbeen en het dijbeen. De uiteinden daarvan zijn bedekt met een laag kraakbeen. Deze kraakbeenlaag is elastisch en kan schokken en stoten opvangen, zodat de knie soepel kan bewegen. Behalve slijtage door veroudering zijn er verschillende aandoeningen die slijtage van het kniegewricht kunnen veroorzaken, zoals kraakbeen- en stofwisselingsziekten en kraakbeenbeschadiging door een fractuur (botbreuk). Wanneer in het verleden de meniscus is verwijderd, is er een grotere kans op slijtage. Meestal is echter de oorzaak onduidelijk. Reumapatiënten hebben vaak knieproblemen omdat de ziekte reuma het kraakbeen aantast. Het kniegewricht kan zo ernstig beschadigd zijn, dat vervanging door een knieprothese noodzakelijk is.

Bij een beschadigde of versleten knie treedt pijn meestal op bij (trap)lopen en lang staan. Fietsen levert doorgaans de minste klachten op. In een gevorderd stadium van artrose treedt verstijving op; er ontstaat een bewegingsbeperking waardoor strekking van de knie onmogelijk wordt. Bij toename van de artrose worden patiënten 's nachts wakker van de pijn en klagen zij over startklachten (startpijn en startstijfheid, het zogenaamde op gang moeten komen). Ook kan zich een X- of O-beenstand ontwikkelen, waarbij de knie in toenemende mate moe en instabiel aanvoelt. Bij ernstige X-stand kunnen de knieën bij het lopen tegen elkaar aanstoten waardoor het lopen belemmerd wordt.
 

  1. Gezonde knie
  2. Versleten knie (artrose)

Stellen van de diagnose

De ernst van de aandoening wordt vastgesteld door lichamelijk onderzoek, röntgenfoto's en eventueel met een kijkoperatie. Bij de beslissing om een knieprothese te plaatsen is het oordeel van de patiënt doorslaggevend: u ervaart immers de last. U moet uiteindelijk zelf bepalen, na afweging van de voors en tegens, wanneer u aan de operatie toe bent.

De knieprothese

Er zijn drie typen: de totale, de halve, en de patello-femorale knieprothese. De meest gebruikte is de totale knieprothese, die het al het kraakbeen van het bovenbeen en onderbeen vervangt. 
 
Totale knie prothese met (rechts) de losse componenten. 

Wanneer alleen de binnen- of buitenzijde ( van zowel boven als onderbeen ) van de knie moet worden vervangen, gebruikt men een halve knieprothese (ook wel hemi knieprothese of unicondylaire prothese genoemd). 
 
Halve knie prothese 

Indien alleen het kraakbeen van de knieschijf en het tegenoverliggende kraakbeen van het bovenbeen, waar de knieschijf over heen glijdt, is versleten en het kraakbeen tussen bovenbeen en onder been is nog goed, kan er een zogenaamde patello-femorale knieprothese geplaatst worden. 
 
Patello Femorale Knieprothese met (rechts) de losse componenten. 

Sedert enige jaren bestaat er een model totale knieprothese dat beter aangepast is op de gemiddelde botmaat van vrouwen. Dit heet een "gender knie" of ook wel "vrouwenknie". Het betreft eigenlijk een tussenmaat, zoals er bijvoorbeeld ook halve schoenmaten bestaan.

Denk niet te licht over een nieuwe knie: de operatie is beslist geen kleinigheid en het herstel vraagt veel tijd, wilskracht en inspanning!! Door een goede voorbereiding kunt u zich onnodige spanningen en teleurstellingen besparen.

De operatie

Tijdens de ingreep krijgt u antibiotica om de kans op infectie te verkleinen. De ingreep duurt ongeveer 1 tot 1½ uur.

Bij de operatie wordt de knie aan de voorkant opengemaakt door een verticale snee van ongeveer twintig cm. De chirurg verwijdert de aangetaste gewrichtsvlakken, inclusief de restanten van de menisci en de beide kruisbanden. Met speciale instrumenten wordt het bot aangepast aan de vorm van de prothese, zodat een goede verankering van de prothese met botcement aan het bot mogelijk is. Een kunststof laag tussen de beide metalen delen van de prothese zorgt ervoor dat de knie soepel kan scharnieren.

Moet de eigen knieschijf ook worden voorzien van een plastic schijfje?

Dit is nog steeds een controversieel onderwerp. In de VS wordt bij het plaatsen van een knieprothese vrijwel altijd ook een knieschijfprothese geplaatst. Dit is een plastic schijfje dat op de binnenkant van de knieschijf wordt geplaatst. In Europa wordt dat vaak niet gedaan, maar wordt de binnenzijde van de knieschijf schoongemaakt.

Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat het wel of niet plaatsen uiteindelijk niets zegt over de tevredenheid of het resultaat van een nieuwe knie: beide groepen krijgen uiteindelijk een gelijke gemiddelde functie score! Ook het wel plaatsen van een knieschijfprothese is niet zonder problemen: deze kan namelijk los gaan zitten!

Er zijn tegenwoordig drie stromingen binnen de orthopedie : 1. altijd een plastic schijfje op de eigen knieschijf plaatsen ongeacht de conditie van de eigen knieschijf, 2. nooit doen ongeacht de conditie van de eigen knieschijf en 3. een plastic schijfje op de eigen knieschijf plaatsen op indicatie. De laatste optie lijkt de beste. Als er een artrose van de knieschijf wordt vastgesteld, is het beter om de knieschijf te vervangen. Dit verbetert de sporing van de knieschijf in de groeve van de bovenbeenscomponent en vermindert de kans op pijnklachten aan de voorzijde van de knie na implantatie van de totale knieprothese. We hopen dat wetenschappelijk onderzoek ons in de toekomst antwoord gaat geven over wat we het beste kunnen doen.

In sommige gevallen dient de knieschijf altijd te worden vervangen: in het geval van ( ernstige ) reuma of specifieke knieschijfklachten.

Nabehandeling / Revalidatie / Fysiotherapie

Op de dag van de operatie gaat u al uit bed. Dan begint ook onder begeleiding van de fysiotherapeut het revalidatieproces, dat vooral bestaat uit het buigen en strekken van de knie. In principe mag de knie direct volledig belast worden. Meestal kunt u na ongeveer 3 nachten weer naar huis. In sommige gevallen vindt revalidatie plaats in een verzorgingshuis, verpleeghuis of revalidatie-instelling. Steeds wordt bekeken in hoeverre de functie van de knie zich herstelt. Afhankelijke van de zwelling en eventuele bloeduitstorting na de operatie zal de knie geleidelijk verder buigen en strekken. Zelden is het nodig na 8 tot 12 weken de knie onder anesthesie door te bewegen om de revalidatie te bevorderen. In die gevallen waarbij de aantasting van het kniekapsel zeer ernstig is kan, ondanks de operatie, de knie soms niet voldoende beweeglijk worden.

De revalidatie van een knieprothese kan worden ingedeeld in een korte termijn fase ( tot 12 weken ) en een lange termijn fase ( 3 tot 12 maanden ). De oefentherapie moet worden afgestemd op de belastbaarheid van de prothese en de genezing en het herstel van de weken delen (huid, slijmvlies, kapsel, spieren). Het hechtmateriaal wordt na ongeveer 2 weken verwijderd. Tot 6 weken wordt gedoseerde functionele (isometrische) krachttraining gegeven (het gewrichtkapsel is na 6 tot 8 weken pas daadwerkelijk "treksterk"). Alle aandacht is in de eerste periode van 6 weken gericht op de volledige strekking van de knie, buiging tot voorbij 90 graden, het verbeteren van de souplesse van het gewricht, het verkrijgen van een symmetrisch looppatroon en volledige ADL zelfstandigheid met betrekking tot zelfverzorging, toiletbezoek, transfers etc. Dit alles wordt gerealiseerd met goede pijnstilling. Het is beter om regelmatige korte afstanden te lopen dan meteen de grote afstanden die doorgaans meer zwelling (en bij voorbeeld wondlekkage!) en pijn veroorzaken. Bovenmatige krachttraining moet in de eerste 6 tot 8 weken na operatie worden vermeden omdat dit vaak leidt tot een zwelling van de herstellende knie met pijnklachten. Vanaf 6 tot 8 weken is de verdere buiging van de knie ( meestal maximaal 105 tot soms wel 130 graden ) mogelijk en wordt de aandacht gericht op uitbreiding van loopafstand en het vergroten van de kracht en coördinatieve eigenschappen van het geopereerde been. Werkhervatting en autorijden zijn dan weer mogelijk. Tot 12 maanden na de operatieve behandeling wordt verbetering gezien. Low impact sporten zijn weer mogelijk vanaf 6 tot 9 maanden al geldt dit niet voor iedereen (en heeft niet iedere patiënt er behoefte aan!). Het hurken en knielen is meestal beperkt. Het is erg belangrijk om realistische doelen te stellen, het lichaamsgewicht onder controle te brengen ( én houden ) en de prothese verstandig te belasten opdat de overleving van de prothese optimaal is.

Sommige, ongeveer 1 tot 2 %, patiënten houden last van de knieschijf. Het huidgebied aan de buitenzijde van het litteken voelt na de operatie doof aan, de grootte van dit gebied wordt kleiner in de loop van de tijd, maar verdwijnt meestal niet! Omdat de nieuwe knie uit metaal en plastic bestaat kan de knie klikken of klakkende geluiden maken, dit is normaal. Zwelling en warmte van de knie is gebruikelijk doordat de wond en het littekenweefsel rondom de knie geirriteerd wordt door het buigen en strekken. Gedurende ruim een half jaar kunnen deze klachten aanwezig zijn, gewoonlijk verdwijnen deze klachten vanzelf. Het herstel is vooral ook een kwestie van tijd! De volledige revalidatie na een protheseoperatie duurt ongeveer twee jaar, pas dan bent u op uw maximale niveau!

Wat mag u verwachten van een nieuwe knie?

Bij ongeveer 75 tot 80 % van de patiënten is 2 jaar na plaatsing van de knieprothese de pijn verdwenen of in ieder geval veel minder geworden. Bij ongeveer 15% van de patiënten kan het wel tot 5 jaar duren tot de pijn is verdwenen! Meestal kunt u de knie verder buigen dan negentig graden ( "haaks" ). Ook fietsen is meestal weer mogelijk. Hoe goed u uw knie na de operatie kan buigen hangt vooral samen met de beweeglijkheid vòòr de operatie. De mate waarin u de knie kon buigen voor de operatie is dan ook de beste voorspeller hoe goed u de nieuwe knie uiteindelijk zult kunnen buigen, maar geeft géén zekerheid. Ná de operatie kunt u wat betreft uw activiteiten weer redelijk mee komen, maar niet super; van alle patiënten één jaar na een nieuwe knieoperatie zegt nog maar 25% dezelfde sporten te doen als die men vlak vóór de nieuwe knieoperatie nog deed! Slechts 7 % gaat meer sporten dan voorheen!

Helaas geeft een nieuwe knie minder tevredenheid dan een nieuwe heup: gemiddeld 80 % van de patiënten is tevreden tot zeer tevreden over het resultaat van de nieuwe knie operatie en ongeveer 9 % zegt één jaar na de nieuwe knie operatie zéér ontevreden te zijn ( had ik het maar nooit gedaan )!! Slechts 10% is supertevreden en zegt dat de nieuwe knie aanvoelt als "eigen". De volgende factoren geven een lagere kans op tevredenheid: jongere leeftijd, met name bij patiënten jonger dan 50 jaar (hoe jonger, hoe minder tevreden, kans op tevredenheid is dan ongeveer gelijk aan de leeftijd ), vrouw zijn (vrouwen zijn minder tevreden dan mannen) en fors overgewicht.

Knieschijfpijn na een nieuwe knie

Helaas zijn er patiënten die pijn blijven ervaren in de knie na een nieuwe knieoperatie. Dit kan veroorzaakt worden doordat de eigen knieschijf beweegt op de kunstknie. Meestal wordt het beloop afgewacht, omdat de klachten in de regel spontaan kunnen verdwijnen en slechts in een zeer gering aantal gevallen een nieuwe operatie nodig is. Er kan dan alsnog een plastic schijfje op de eigen knieschijf wordt aangebracht.

Ook bij patiënten waar er wel een plastic schijfje op de knieschijf is geplaatst komt knieschijfpijn voor. In dat geval is bij blijvende pijn meestal geen oplossing voorhanden!

De diagnose pijn van de knieschijf is lastig te stellen, omdat niet altijd duidelijk is waar de pijn vandaan komt bij een knieprothese. Een botscan kan soms een geïrriteerde knieschijf zichtbaar maken, waardoor we beter kunnen voorspellen of het alsnog plaatsen van een plastic schijfje op de eigen knieschijf mogelijk zou kunnen helpen. NB: In het eerste jaar na plaatsing van de nieuwe knie geeft een botscan echter geen betrouwbare uitslag!

Levensverwachting van een nieuwe knie

Hoe jonger de patiënt, hoe korter de levensverwachting van de nieuwe knie.

De levensverwachting van een nieuwe knie is afhankelijk van vele factoren: Je kunt de nieuwe knie ook wel zien als een soort lager, net als in een auto. En net als in een auto hangt de levensduur van een lager af van de kwaliteit, de belasting, de hoeveel kilometers, ongevallen etc. In de mens zijn deze factoren: de hoeveelheid & soort lichamelijke activiteit, lichaamsgewicht, letsels, de uitlijning van de nieuwe knie etc.

Je kunt je voorstellen dat bijvoorbeeld hardlopen niet zo gunstig is voor de levensduur van een nieuwe knie, omdat je met hardlopen meer kilometers maakt en steeds het lichaamsgewicht met een klap op de knie komt.

Jongere mensen zijn over het algemeen actiever dan ouderen, en maken dus meer kilometers, vaak met zwaardere belasting, terwijl bij een jonger persoon de wens bestaat dat de nieuwe knie langer meegaat, omdat deze jongere persoon zelf een langere levensverwachting heeft dan een ouder persoon.

Fors overgewicht geeft een veel zwaardere belasting op de nieuwe knie, waardoor deze in theorie korter zal meegaan. Bovendien is het veel lastiger om bij een patiënt met fors overgewicht de nieuwe knie er perfect uitgelijnd in te plaatsen! Dit komt omdat de hoeveelheid weefsel rond de knie veel meer is en dus meer in de weg zit en moeilijker op zij te houden is, daardoor is het voor ons veel meer een gevecht om de nieuwe knie te plaatsen.

Een niet goed uitgelijnde nieuwe knie wordt niet op alle plekken gelijk belast en zal dus op de plek met de meeste belasting sneller slijten.

Ook blijkt uit enkele landelijke registers dat het ene type knieprothese net iets langer meegaat dan het andere type. Gelukkig gebruiken wij in de Bergman Clinics de NexGen knieprothese van de firma Zimmer, die in enkele landelijke registers als beste / zeer goed uit de bus komt!! Uit deze registers blijkt ook dat mannen iets korter doen met de nieuwe knie dan vrouwen.

In deze grafiek ziet u het percentage van de nieuwe knieën dat opnieuw geopereerd wordt in de loop van de jaren per leeftijdscategorie van de patiënt:

In deze grafiek ziet u het percentage van de nieuwe knieën dat opnieuw geopereerd wordt in de loop van de jaren per geslacht:

In deze tabel ziet u de overleving van de NexGen knieprothese in vergelijking met andere typen.

Complicaties

Ondanks het lage risico op problemen en ondanks alle zorg die aan de operatie besteed wordt, kunnen er soms toch nog complicaties optreden: 

  • trombose / longembolie. Om dit te voorkomen krijgt u gedurende 4 weken bloedverdunnende middelen
  • nabloeding
  • nabloeding met eventuele druk op de zenuwen van het bovenbeen, eventueel met uitval van functies zoals het gevoel en de functie van bepaalde spieren in het been
  • bloedvatbeschadiging
  • langdurige wondlekkage
  • infectie van de knieprothese en/of het gebied er omheen. Treedt dit binnen 3 maanden na de operatie op noemen we het een acute infectie, tussen 3 maanden en 1 jaar na de operatie noemen we het een subacute infectie en na 1 jaar een late infectie. Een acute infectie kan meestal goed worden behandeld door de wond op de operatiekamer weer te openen en de knie goed schoon te spoelen en u gedurende meestal 2 weken te behandelen met hoge dosis antibiotica via een infuus, waarna meestal nog antibiotica pillen gedurende een periode van 2-3 maanden . Een subacute of late infectie betekent meestal dat de nieuwe knie moet worden verwijderd en dat er een tijdelijk antibiotica houdende spacer wordt geplaatst die na 2-3 maanden, als de infectie is verdwenen, indien mogelijk kan worden vervangen door een zogenaamde revisie knieprothese. Indien dat niet mogelijk meer is moet de knie vast worden gezet in strekstand, dit noemen we een artrodese. Dit komt gelukkig maar zeer zeldzaam voor! Overgewicht geeft een verhoogde kans op een infectie.
  • soms spoort de knieschijf niet goed, buigen van de knie is dan niet goed mogelijk en doet pijn
  • overrekking van de zenuwen van het been met meestal tijdelijke uitval of aantasting, zoals een gevoelstoornis in het bovenbeen of een gestoorde heffunctie van de voet. Dit kan m.n. voorkomen indien er een grote beenas-afwijking gecorrigeerd moet worden tijdens de operatie (fors O-been of X-been)
  • positieveranderingen van de protheseonderdelen door onvoldoende fixatie
  • loslaten van de prothese op de langere termijn. De prothese kan dan eventueel vervangen worden (revisieoperatie), waarbij het resultaat dan meestal minder goed is dan na de eerste knieprothese.
top van de pagina↑